Chi phí cơ hội và cái giá vô hình đằng sau mọi quyết định

Bản chất của sự lựa chọn và sự khan hiếm

Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta liên tục phải đưa ra hàng trăm quyết định từ nhỏ nhặt đến lớn lao, từ việc sáng nay ăn gì cho đến việc nên làm công việc gì. cốt lõi của việc phải ra quyết định nằm ở một thực tế phũ phàng của kinh tế học là sự khan hiếm. nguồn lực của chúng ta luôn hữu hạn, bao gồm tiền bạc, sức khỏe và quan trọng nhất là thời gian, trong khi mong muốn của con người lại là vô hạn. chính vì chúng ta không thể có tất cả mọi thứ cùng một lúc, nên mỗi khi ta chọn lấy một thứ, ta buộc phải từ bỏ một thứ khác.

Chi phí cơ hội chính là giá trị của phương án tốt nhất mà bạn đã bỏ lỡ khi chọn phương án hiện tại. nói cách khác, nó là cái giá của con đường bạn đã không đi. khái niệm này giúp chúng ta nhận ra rằng chi phí thực sự của một món đồ hay một hành động không chỉ là số tiền ghi trên hóa đơn, mà là tất cả những gì bạn đã phải hy sinh để có được nó. khi bạn hiểu sâu sắc về nguyên lý này, cách nhìn nhận thế giới của bạn sẽ thay đổi hoàn toàn, từ việc chỉ nhìn thấy những gì hiện hữu sang việc nhìn thấy cả những gì đã mất đi trong vô hình.

Cái thấy được và cái không thấy được

Nhà kinh tế học pháp Frédéric Bastiat từng đưa ra một luận điểm nổi tiếng về cái thấy được và cái không thấy được. khi bạn quyết định dùng năm mươi nghìn đồng để mua một cốc cà phê, cái thấy được là bạn mất đi tờ tiền và nhận về cốc nước ngon lành. nhưng cái không thấy được, tức chi phí cơ hội, là vô vàn khả năng khác mà tờ năm mươi nghìn đó có thể mang lại. nó có thể là một bữa trưa, một cuốn sách, hay nếu được đầu tư với lãi suất mười phần trăm trong hai mươi năm, nó có thể biến thành một số tiền lớn hơn gấp nhiều lần.

Vấn đề của hầu hết mọi người là chúng ta thường chỉ tập trung vào lợi ích trước mắt của lựa chọn mà phớt lờ những mất mát tiềm ẩn. khi bạn quyết định ngủ nướng thêm một giờ vào buổi sáng, bạn cảm thấy sảng khoái là cái thấy được, nhưng bạn không nhìn thấy cái giá phải trả là một giờ tập thể dục để có sức khỏe tốt hơn, hoặc một giờ đọc sách để nâng cao kiến thức. chính những chi phí vô hình này mới là thứ âm thầm định hình nên sự thành công hay thất bại của một đời người. người thành công là người luôn cân nhắc kỹ lưỡng về những gì mình đang từ bỏ trước khi gật đầu đồng ý với bất kỳ điều gì.

Chi phí cơ hội trong quản lý tiền bạc

Trong tài chính cá nhân, chi phí cơ hội là nền tảng của mọi quyết định đầu tư và chi tiêu. khi bạn để một trăm triệu đồng nằm im trong két sắt tại nhà vì sợ rủi ro, bạn nghĩ rằng mình đang bảo toàn vốn và không mất gì cả. nhưng thực tế, bạn đang phải gánh chịu một chi phí cơ hội khổng lồ. đó là khoản lãi suất tiết kiệm sáu hoặc bảy phần trăm mà bạn lẽ ra được hưởng nếu gửi ngân hàng, hoặc mức sinh lời mười đến mười lăm phần trăm nếu đầu tư vào thị trường chứng khoán. số tiền lãi bị mất đi đó chính là cái giá bạn phải trả cho cảm giác an toàn của mình.

Tương tự, khi bạn quyết định mua một chiếc xe hơi sang trọng để đi lại, chi phí cơ hội không chỉ là số tiền xăng xe hay bảo dưỡng hàng tháng. chi phí lớn nhất là việc số vốn lớn đó bị chôn chặt vào một tiêu sản đang mất giá từng ngày thay vì được dùng để mua một mảnh đất hay cổ phần doanh nghiệp có khả năng tăng giá. tư duy về chi phí cơ hội giúp bạn trở nên khắt khe hơn với túi tiền của mình. trước mỗi lần rút ví, bạn sẽ không chỉ tự hỏi tôi có đủ tiền mua nó không, mà sẽ hỏi nếu không mua nó, tôi có thể dùng số tiền này để làm điều gì tốt hơn cho tương lai không.

Thời gian là nguồn lực đắt đỏ nhất

Tiền bạc có thể kiếm lại được, nhưng thời gian thì không, do đó chi phí cơ hội của thời gian là đắt đỏ nhất. mỗi giờ trôi qua là một tài sản không thể tái tạo. khi bạn dành ba giờ đồng hồ mỗi tối để lướt mạng xã hội hay xem phim dài tập, chi phí cơ hội của bạn là thời gian dành cho gia đình, thời gian học một kỹ năng mới để thăng tiến, hay thời gian làm thêm một công việc tay trái để gia tăng thu nhập.

Đối với những người trẻ tuổi, chi phí cơ hội của thời gian càng lớn hơn vì họ đang ở giai đoạn vàng để tích lũy kiến thức và kinh nghiệm. một giờ học tập ở tuổi hai mươi có thể mang lại lợi ích gấp trăm lần so với một giờ học tập ở tuổi năm mươi. việc nhận thức rõ ràng về giá trị của từng khoảnh khắc giúp chúng ta biết cách nói không với những cuộc vui vô bổ, những mối quan hệ độc hại hay những công việc không mang lại giá trị, để dành trọn vẹn nguồn lực quý giá nhất cho những ưu tiên hàng đầu của cuộc đời.

Chi phí cơ hội và sai lầm về chi phí chìm

Một sai lầm tư duy phổ biến thường đi ngược lại với nguyên lý chi phí cơ hội là ngụy biện chi phí chìm. chúng ta thường có xu hướng tiếp tục theo đuổi một việc gì đó chỉ vì đã lỡ đầu tư quá nhiều tiền bạc hoặc công sức vào nó, dù biết rằng tiếp tục cũng không mang lại kết quả tốt. ví dụ, bạn tiếp tục xem một bộ phim chán ngắt chỉ vì đã lỡ mua vé, hay tiếp tục nắm giữ một cổ phiếu đang lao dốc chỉ vì tiếc số vốn đã bỏ ra.

Tư duy chi phí cơ hội khuyên chúng ta hãy nhìn về tương lai thay vì quá khứ. số tiền mua vé hay mua cổ phiếu đã mất rồi, đó là chi phí chìm không thể lấy lại. câu hỏi quan trọng lúc này là phương án tốt nhất cho thời gian và số vốn còn lại của tôi là gì. nếu bạn rời rạp chiếu phim, bạn có thể dùng hai giờ đó để làm việc khác vui hơn. nếu bạn cắt lỗ cổ phiếu, bạn có thể dùng số tiền còn lại để đầu tư vào mã khác có tiềm năng tăng trưởng tốt hơn. dũng cảm từ bỏ những lựa chọn sai lầm trong quá khứ để nắm bắt cơ hội tốt hơn ở hiện tại chính là cách ứng dụng triệt để tư duy này.

Tính chủ quan và bối cảnh cá nhân

Chi phí cơ hội không phải là một con số cố định mà mang tính chủ quan cao, phụ thuộc vào hoàn cảnh và giá trị của mỗi người. đối với một tỷ phú, chi phí cơ hội của việc cúi xuống nhặt một tờ tiền lẻ có thể cao hơn giá trị của tờ tiền đó, vì thời gian của họ tạo ra hàng nghìn đô la mỗi giây. nhưng với một sinh viên nghèo, tờ tiền đó lại rất quý giá. tương tự, việc đi học đại học có chi phí cơ hội rất cao đối với một vận động viên thể thao đỉnh cao đang ở phong độ tốt nhất, nhưng lại thấp hơn đối với một học sinh trung học bình thường.

Hiểu được tính tương đối này giúp chúng ta bớt so sánh bản thân với người khác. mỗi người có một hệ quy chiếu giá trị riêng. quyết định nghỉ việc để khởi nghiệp có thể là đúng đắn với người này vì họ coi trọng sự tự do và thử thách, nhưng có thể là sai lầm với người kia vì họ coi trọng sự ổn định và an toàn cho gia đình. không có lựa chọn nào là hoàn hảo tuyệt đối, chỉ có lựa chọn phù hợp nhất với mức chi phí cơ hội mà bạn sẵn sàng chấp nhận đánh đổi tại thời điểm đó.

Kết luận

Chi phí cơ hội là một công cụ tư duy sắc bén giúp chúng ta sống tỉnh táo hơn trong một thế giới đầy rẫy những cám dỗ và lựa chọn. nó nhắc nhở chúng ta rằng mọi thứ đều có giá của nó, và cái giá đắt nhất thường là những gì ta không nhìn thấy ngay lập tức. bằng cách luôn cân nhắc về những phương án thay thế, chúng ta sẽ đưa ra được những quyết định tối ưu hơn, không chỉ trong việc tiêu tiền mà còn trong cách sử dụng thời gian và định hướng cuộc đời. cuộc sống là chuỗi những sự đánh đổi liên tiếp, và sự khôn ngoan nằm ở việc biết chọn những gì đáng giá nhất để giữ lại và can đảm buông bỏ những thứ tốt để nhường chỗ cho những điều tuyệt vời hơn.