DỰ TRỮ NGOẠI HỐI: "TẤM KHIÊN" TRĂM TỶ ĐÔ CỦA MỖI QUỐC GIA

"Két sắt" của quốc gia chứa những gì?

Khi nghe đến thuật ngữ "Dự trữ ngoại hối" (Foreign Exchange Reserves), nhiều người thường hình dung đến những căn hầm kiên cố chứa đầy tiền mặt USD chất cao như núi. Thực tế phức tạp và đa dạng hơn thế nhiều. Đây là tổng hợp các tài sản có thể chuyển đổi dễ dàng mà một Ngân hàng Trung ương nắm giữ để đảm bảo an ninh tài chính quốc gia.

Mặc dù đồng Đô la Mỹ (USD) vẫn là "vua" và chiếm tỷ trọng lớn nhất trong rổ dự trữ của hầu hết các nước, nhưng "két sắt" này còn chứa nhiều loại tài sản khác. Đó có thể là các ngoại tệ mạnh khác như Euro, Yên Nhật, Bảng Anh; là các giấy tờ có giá (trái phiếu chính phủ Mỹ); là Quyền rút vốn đặc biệt (SDR) tại Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF); và đặc biệt là Vàng – tài sản trú ẩn cuối cùng khi mọi loại tiền giấy mất giá.

Dự trữ ngoại hối không chỉ là "tiền tiết kiệm", mà nó thể hiện sức mạnh và uy tín tín dụng của một quốc gia trên trường quốc tế. Một đất nước có kho dự trữ dồi dào giống như một doanh nghiệp có dòng tiền mặt khỏe mạnh: họ luôn sẵn sàng thanh toán các hóa đơn và khó bị phá sản hơn.

Bài học xương máu từ quá khứ và "Tấm đệm giảm sốc"

Lý do quan trọng nhất khiến các quốc gia, đặc biệt là các nước đang phát triển ở Châu Á, điên cuồng tích trữ ngoại hối xuất phát từ bài học đau thương trong cuộc Khủng hoảng tài chính Châu Á năm 1997. Khi đó, Thái Lan hay Hàn Quốc đã cạn kiệt ngoại tệ, không còn đủ tiền để trả nợ nước ngoài và nhập khẩu hàng hóa thiết yếu khi dòng vốn quốc tế tháo chạy.

Từ đó, dự trữ ngoại hối được xem như một "tấm đệm giảm sốc" hay "túi khí an toàn". Khi nền kinh tế gặp biến cố – ví dụ như thiên tai, chiến tranh, hay khủng hoảng y tế – dòng vốn đầu tư nước ngoài thường có xu hướng rút chạy về nơi an toàn (thường là Mỹ). Lúc này, Ngân hàng Trung ương sẽ tung "kho lương" dự trữ ra để đảm bảo khả năng thanh toán quốc tế, giúp đất nước vẫn có tiền để nhập khẩu xăng dầu, thuốc men và trả nợ đúng hạn, tránh để nền kinh tế sụp đổ vì mất thanh khoản.

Vũ khí quyền lực để can thiệp tỷ giá

Kết nối với lý thuyết "Tam giác bất khả thi" ở bài trước, dự trữ ngoại hối chính là công cụ đắc lực nhất để một quốc gia thực hiện mục tiêu ổn định tỷ giá.

Hãy tưởng tượng đồng nội tệ (ví dụ VND) đang bị mất giá mạnh so với USD do thị trường hoảng loạn. Để ngăn chặn đà rơi này, Ngân hàng Trung ương sẽ thực hiện nghiệp vụ "bán ngoại tệ". Họ lấy USD từ kho dự trữ ra bán cho thị trường để mua lại VND. Hành động này làm tăng nguồn cung USD và tăng lực cầu cho VND, giúp tỷ giá hạ nhiệt và ổn định trở lại.

Ngược lại, khi dòng tiền đổ vào quá nhiều khiến đồng nội tệ tăng giá gây bất lợi cho xuất khẩu, Ngân hàng Trung ương sẽ làm động tác "mua vào ngoại tệ". Họ in tiền nội tệ ra để mua USD từ thị trường, vừa giúp tỷ giá không bị giảm sâu, vừa làm dày thêm kho dự trữ ngoại hối quốc gia. Trung Quốc là bậc thầy trong chiến lược này suốt nhiều thập kỷ qua để duy trì vị thế "công xưởng thế giới".

Cái giá phải trả cho sự an toàn

Tuy nhiên, việc tích trữ quá nhiều ngoại hối cũng giống như việc bạn giữ quá nhiều tiền mặt trong nhà mà không mang đi đầu tư sinh lời – nó có chi phí cơ hội.

Hàng trăm tỷ USD nằm trong kho dự trữ thường được đầu tư vào các tài sản siêu an toàn nhưng lợi nhuận cực thấp, ví dụ như Trái phiếu Kho bạc Mỹ. Trong khi đó, số tiền này nếu được sử dụng để xây dựng đường cao tốc, sân bay, hay đầu tư cho giáo dục có thể mang lại lợi ích kinh tế lớn hơn nhiều trong dài hạn.

Hơn nữa, rủi ro lớn nhất của việc giữ tài sản bằng đồng tiền nước khác là sự biến động của chính đồng tiền đó. Nếu Mỹ in tiền gây lạm phát và đồng USD mất giá, giá trị thực tế của kho dự trữ ngoại hối của các quốc gia khác cũng sẽ "bốc hơi" theo, dù con số danh nghĩa không đổi.

Lá chắn niềm tin

Bất chấp những chi phí và rủi ro, dự trữ ngoại hối vẫn là một chỉ số vĩ mô tối quan trọng. Đối với các nhà đầu tư nước ngoài, nhìn vào quy mô dự trữ ngoại hối của một quốc gia cũng giống như ngân hàng nhìn vào số dư tài khoản của khách hàng trước khi cho vay.

Nó là tấm khiên bảo vệ sự thịnh vượng, là công cụ để các nhà điều hành kinh tế ngủ ngon hơn trước những biến động khó lường của thị trường tài chính toàn cầu. Trong một thế giới đầy bất trắc, việc có một "quỹ đen" khổng lồ cất trong kho bạc không bao giờ là thừa.