Lợi ích của xứ sở cờ hoa đằng sau chiến dịch nhân danh "an ninh quốc gia" tại Venezuela

Tối ngày 3/1/2026 (giờ Việt Nam), tổng thống Donald Trump tuyên bố khởi động chiến dịch mang tên “Absolute Resolve”, với mục tiêu bắt giữ Nicolás Maduro – Tổng thống Cộng hòa Bolivariana Venezuela – cùng hàng loạt cáo buộc nghiêm trọng liên quan đến buôn bán ma túy xuyên quốc gia, rửa tiền, bảo trợ các tổ chức tội phạm có vũ trang và làm suy yếu trật tự an ninh khu vực Tây Bán Cầu. Trong buổi họp báo cùng ngày tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago, ông Trump nhấn mạnh đây là “chiến dịch cần thiết để bảo vệ lợi ích an ninh quốc gia của Mỹ”, đồng thời khẳng định Washington sẽ hành động cứng rắn nhằm lập lại trật tự, ổn định khu vực và ngăn chặn các mối đe dọa từ những chính quyền bị xem là thù địch.

Bối cảnh chiến lược tổng thể

Kịch bản Mỹ bắt giữ tổng thống đương nhiệm của Venezuela Nicolás Maduro và giành quyền kiểm soát hoạt động khai thác dầu mỏ tại Venezuela, không thể được hiểu đơn thuần như một hành động thay đổi chính quyền. Trên thực tế, đây là một mắt xích trong chiến lược tái định hình trật tự quyền lực tại Tây Bán Cầu, nơi Mỹ từ lâu coi là không gian ảnh hưởng cốt lõi của mình. Venezuela, với vị trí địa lý, tài nguyên năng lượng và lịch sử đối đầu với Washington, luôn nằm trong danh sách những điểm nóng mang tính chiến lược dài hạn.

Trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến sự phân mảnh rõ rệt giữa các khối quyền lực, Mỹ ngày càng ưu tiên các hành động mang tính chủ động nhằm ngăn chặn sự mở rộng ảnh hưởng của đối thủ ngay từ “sân nhà”. Venezuela vì thế không chỉ là câu chuyện nội bộ của một quốc gia Mỹ Latinh, mà là bài toán liên quan trực tiếp tới năng lượng, tài chính, địa chính trị và an ninh quốc gia Mỹ trong nhiều thập kỷ tới.

Lợi ích an ninh năng lượng: quyền kiểm soát “van dầu” chiến lược

Venezuela sở hữu trữ lượng dầu đã được chứng minh lớn nhất thế giới, nhưng nghịch lý nằm ở chỗ quốc gia này lại không thể khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên đó. Nhiều năm cấm vận, thiếu công nghệ, thiếu vốn và quản trị yếu kém đã khiến sản lượng dầu Venezuela suy giảm nghiêm trọng. Nếu Mỹ hoặc một chính quyền thân Mỹ kiểm soát được ngành dầu tại đây, Washington không chỉ tiếp cận thêm nguồn cung, mà quan trọng hơn là nắm trong tay khả năng điều tiết nguồn cung toàn cầu theo lợi ích chiến lược của mình.

Khác với dầu Trung Đông, dầu Venezuela có lợi thế lớn về mặt địa lý khi nằm gần thị trường Mỹ, giúp giảm đáng kể chi phí vận chuyển và rủi ro chuỗi cung ứng. Điều này cho phép Mỹ linh hoạt hơn trong việc bình ổn giá năng lượng, đặc biệt trong các giai đoạn lạm phát nhạy cảm. Về dài hạn, việc kiểm soát “van dầu” Venezuela sẽ giúp Mỹ giảm phụ thuộc vào OPEC+ và hạn chế khả năng các quốc gia xuất khẩu dầu sử dụng năng lượng như một công cụ gây sức ép chính trị.

Lợi ích địa chính trị: tái khẳng định ảnh hưởng tại Tây Bán Cầu

Trong hơn một thập kỷ qua, Venezuela đã dần trở thành điểm tựa chiến lược của Nga, Trung Quốc và Iran tại Mỹ Latinh. Những mối quan hệ này không chỉ dừng ở kinh tế, mà còn mở rộng sang quân sự, tài chính và ngoại giao, trực tiếp thách thức vai trò truyền thống của Mỹ trong khu vực. Đối với Washington, sự hiện diện của các đối thủ chiến lược ngay sát biên giới là một rủi ro an ninh không thể chấp nhận trong dài hạn.

Việc loại bỏ chính quyền Maduro, trong kịch bản giả định, sẽ phá vỡ cấu trúc ảnh hưởng đó và buộc các đối thủ của Mỹ phải rút lui khỏi một bàn đạp quan trọng. Đồng thời, đây cũng là thông điệp gửi tới toàn bộ khu vực Mỹ Latinh rằng Mỹ vẫn sẵn sàng hành động quyết liệt để bảo vệ lợi ích cốt lõi. Từ góc nhìn chiến lược, đây là một đòn “đánh gần”, chi phí thấp hơn so với đối đầu trực diện tại các mặt trận xa như Đông Âu hay châu Á – Thái Bình Dương.

Lợi ích tài chính – tiền tệ: củng cố vai trò thống trị của USD

Một trong những hệ quả quan trọng nhất nếu Venezuela quay trở lại thị trường dầu quốc tế dưới sự dẫn dắt của Mỹ là sự hồi sinh của các giao dịch dầu mỏ bằng USD. Trong bối cảnh ngày càng nhiều quốc gia tìm cách giảm phụ thuộc vào đồng bạc xanh, việc kéo một quốc gia sở hữu trữ lượng dầu lớn nhất thế giới quay lại quỹ đạo petrodollar mang ý nghĩa chiến lược đặc biệt.

Dòng USD từ xuất khẩu dầu sẽ giúp Venezuela tái thiết nền kinh tế, nhưng đồng thời cũng khiến quốc gia này phụ thuộc trở lại vào hệ thống tài chính do Mỹ kiểm soát. Đây là cách Mỹ củng cố vai trò của USD một cách gián tiếp và bền vững, thay vì dựa hoàn toàn vào các công cụ mang tính chu kỳ như chính sách lãi suất. Về lâu dài, điều này giúp Mỹ duy trì vị thế trung tâm trong hệ thống tài chính toàn cầu, ngay cả khi trật tự thế giới trở nên đa cực hơn.

Lợi ích doanh nghiệp và nhóm lợi ích kinh tế trong nước

Từ góc độ kinh tế vi mô, Venezuela là một trong những thị trường dầu khí hấp dẫn nhất nhưng bị bỏ ngỏ trong nhiều năm. Sau thời gian dài khủng hoảng, tài sản dầu khí tại đây bị định giá rất thấp so với tiềm năng thực tế. Việc tái cấu trúc ngành dầu Venezuela sẽ mở ra cơ hội khổng lồ cho các tập đoàn năng lượng, dịch vụ dầu khí, tài chính và bảo hiểm của Mỹ.

Những lợi ích này không chỉ mang tính ngắn hạn mà còn tạo ra dòng lợi nhuận ổn định trong nhiều thập kỷ. Chính vì vậy, yếu tố doanh nghiệp và nhóm lợi ích kinh tế trong nước thường đóng vai trò “động cơ ngầm” thúc đẩy chính sách, dù hiếm khi được nhắc tới trong các tuyên bố chính thức. Trong thực tế, đây là một trong những yếu tố có sức nặng lớn nhất trong quá trình ra quyết định chiến lược.

Rủi ro và cái giá phải trả

Dù lợi ích là rất lớn, kịch bản này không phải không đi kèm rủi ro. Việc can thiệp sâu vào Venezuela có thể dẫn tới leo thang xung đột khu vực, làm gia tăng bất ổn tại Mỹ Latinh và kích hoạt các phản ứng trả đũa gián tiếp từ Nga, Iran hoặc các đối thủ khác của Mỹ. Ngoài ra, áp lực ngoại giao và chỉ trích về chủ quyền quốc gia cũng là những yếu tố Washington khó có thể bỏ qua.

Chính vì vậy, nếu Mỹ thực sự theo đuổi kịch bản này, điều đó cho thấy giới hoạch định chính sách đã đánh giá rằng lợi ích chiến lược dài hạn vượt trội so với các chi phí chính trị và quân sự trong ngắn hạn. Đây không phải là một quyết định mang tính bốc đồng, mà là kết quả của một phép tính chiến lược phức tạp.

Kết luận

Tổng thể, Venezuela không chỉ là câu chuyện về dầu mỏ hay một nhà lãnh đạo gây tranh cãi. Trong kịch bản giả định, việc Mỹ kiểm soát được dầu Venezuela sẽ giúp Washington củng cố đồng thời nhiều trụ cột quyền lực quan trọng, từ an ninh năng lượng, ảnh hưởng địa chính trị, vị thế của USD cho tới lợi ích doanh nghiệp và chính trị nội bộ. Chính sự giao thoa của những yếu tố này khiến Venezuela luôn là điểm nóng chiến lược, và bất kỳ biến động nào tại đây cũng có khả năng tạo ra những làn sóng lớn trên thị trường tài chính toàn cầu.