Từ "HỐ GIAO DỊCH" đến "KHỚP lệnh điện tử": sự thoái trào của các sàn giao dịch truyền thống

Hồi ức về "Hố giao dịch" (The Trading Pit)

Nếu bạn từng xem những bộ phim kinh điển về tài chính như Trading Places hay The Wolf of Wall Street, bạn chắc chắn sẽ ấn tượng với khung cảnh hỗn loạn tại các sàn chứng khoán thế kỷ 20. Đó là nơi hàng trăm người đàn ông chen chúc nhau trong một khu vực hình bát giác hoặc hình tròn gọi là "The Pit" (Hố giao dịch).

Trong kỷ nguyên đó, thị trường tài chính là một nơi sặc sỡ và ồn ào theo đúng nghĩa đen. Các nhà môi giới và thương nhân khoác lên mình những chiếc áo khoác với đủ màu sắc nổi bật: vàng, đỏ, xanh, hoặc kẻ sọc... Mục đích không phải để thời trang, mà để họ có thể dễ dàng nhận ra đồng nghiệp hoặc đối thủ của mình giữa đám đông đang hừng hực khí thế.

Phương thức giao dịch lúc bấy giờ được gọi là Open Outcry (Khớp lệnh công khai). Không có máy tính, không có màn hình LED nhảy số liên tục. Giá cả của hàng hóa, từ lúa mì, thịt lợn cho đến cổ phiếu IBM, đều được định đoạt bằng giọng nói và sức mạnh cơ bắp của con người.

Nghệ thuật trong sự hỗn loạn: Ngôn ngữ ký hiệu và tiếng thét

Thoạt nhìn, một sàn giao dịch Open Outcry trông giống như một cuộc bạo động. Nhưng thực tế, đó là một hệ thống vận hành cực kỳ quy củ và chính xác dựa trên hai công cụ chính: Tiếng la hét và Ký hiệu tay (Hand signals).

Do tiếng ồn tại sàn quá lớn, các trader đã phát triển một hệ thống ngôn ngữ ký hiệu phức tạp để truyền tin nhanh hơn lời nói.

• Lòng bàn tay hướng ra ngoài thường có nghĩa là Bán.
• Lòng bàn tay hướng vào trong (về phía cơ thể) có nghĩa là Mua.
• Các ngón tay được giơ lên theo các cách khác nhau để biểu thị số lượng và mức giá lẻ.

Sự căng thẳng tại "hố" là cực độ. Một cái gật đầu, một cái vẫy tay sai lầm có thể khiến công ty thua lỗ hàng triệu USD chỉ trong vài giây. Nhưng chính sự tương tác trực tiếp này giúp các trader kỳ cựu "ngửi" được mùi của thị trường. Họ có thể cảm nhận được nỗi sợ hãi hoặc sự hưng phấn thông qua âm lượng tiếng ồn và mồ hôi trên trán đối thủ—điều mà không một màn hình máy tính nào hiển thị được.

Cơn sóng thần kỹ thuật số và sự thoái trào

Bước ngoặt bắt đầu xuất hiện vào những năm 1970 và bùng nổ vào thập niên 90 với sự ra đời của giao dịch điện tử. Sàn NASDAQ (Mỹ) ra đời năm 1971 là sàn giao dịch chứng khoán điện tử đầu tiên trên thế giới, không có sàn vật lý, báo hiệu sự kết thúc của kỷ nguyên Open Outcry.

Tại sao máy tính lại chiến thắng con người? Câu trả lời nằm ở ba yếu tố: Tốc độ, Chi phí và Sự ẩn danh.

• Tốc độ: Một trader nhanh nhất mất vài giây để nhận lệnh và ra ký hiệu. Một thuật toán máy tính (HFT - High Frequency Trading) có thể thực hiện hàng nghìn lệnh trong một phần nghìn giây (millisecond).
• Chi phí: Duy trì một tòa nhà khổng lồ với hàng nghìn nhân sự tốn kém hơn nhiều so với việc vận hành một máy chủ.
• Sự công bằng: Trên sàn vật lý, những người cao to, giọng lớn đôi khi chiếm ưu thế. Trên máy tính, mọi lệnh đặt đều được xử lý theo quy tắc "đến trước, phục vụ trước" hoặc ưu tiên về giá một cách minh bạch.

Dần dần, các sàn giao dịch lớn như Chicago Mercantile Exchange (CME) hay London Stock Exchange (LSE) bắt đầu đóng cửa các "hố giao dịch" của họ. Sự ồn ào biến mất, thay vào đó là tiếng vo ve của quạt tản nhiệt trong các trung tâm dữ liệu (Data Center).

Những "thành trì" cuối cùng: NYSE và LME

Ngày nay, hình thức Open Outcry gần như đã tuyệt chủng, nhưng vẫn còn vài ngoại lệ mang tính biểu tượng.

Sàn giao dịch chứng khoán New York (NYSE): Đây là sàn giao dịch nổi tiếng nhất thế giới vẫn giữ lại sàn vật lý tại phố Wall. Tuy nhiên, vai trò của nó hiện nay mang tính chất hình ảnh truyền thông (để rung chuông mở cửa/đóng cửa) và hỗ trợ các thời điểm thị trường biến động cực mạnh nhiều hơn là khớp lệnh thông thường. Phần lớn khối lượng giao dịch của NYSE thực tế đã chạy trên hệ thống điện tử.

Sàn giao dịch kim loại London (LME): Đây là nơi duy nhất tại Châu Âu vẫn còn duy trì giao dịch "vòng tròn" (The Ring). Tại đây, các trader vẫn ngồi trên những chiếc ghế đỏ xếp thành vòng tròn, hô hào mua bán đồng, nhôm, kẽm... Mặc dù đã có nhiều tranh luận về việc đóng cửa "The Ring" để chuyển hẳn sang kỹ thuật số, nhưng các thành viên của LME vẫn đấu tranh để giữ lại nó như một cơ chế định giá tham chiếu cuối cùng đầy tin cậy.

Kết luận: Sự im lặng của tốc độ

Sự biến mất của các sàn giao dịch vật lý là một tiến trình tất yếu của lịch sử tài chính. Chúng ta đã đánh đổi sự sôi động, tính nhân văn và "nghệ thuật đọc vị" của con người để lấy sự chính xác lạnh lùng và tốc độ ánh sáng của máy móc.

Ngày nay, "sàn giao dịch" không còn là một địa điểm địa lý cụ thể tại New York hay London nữa. Nó nằm trong các đường cáp quang dưới đáy biển và các máy chủ đặt rải rác khắp toàn cầu. Tiền tệ và tài sản giờ đây di chuyển trong sự im lặng tuyệt đối, nhưng với một quy mô và tốc độ khủng khiếp hơn bất kỳ tiếng la hét nào trong quá khứ có thể tạo ra.