Vì sao thế giới vẫn “nghiện” nhiên liệu hóa thạch?
Dù gần 200 quốc gia đã đồng ý tại COP28 chuyển dịch khỏi dầu khí than, tiến trình thực tế vẫn diễn ra ì ạch sau hơn hai năm. Lý do không nằm ở công nghệ hay khoa học, mà ở ràng buộc kinh tế khổng lồ, lợi ích chính trị, sức ép từ nhóm vận động hành lang và bài toán chi phí chuyển đổi.
Vì sao thế giới vẫn khó “cai” nhiên liệu hóa thạch?
Hơn hai năm sau COP28 – hội nghị từng được kỳ vọng là bước ngoặt lịch sử khi lần đầu tiên các quốc gia nhất trí “chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch” – thực tế lại cho thấy sự thay đổi diễn ra quá chậm. Trong khi các nhà khoa học gần như đồng thuận rằng biến đổi khí hậu chủ yếu do đốt than, dầu, khí gây ra, nền kinh tế toàn cầu vẫn đang rất phụ thuộc vào những nguồn năng lượng này.
Phụ thuộc kinh tế – rào cản lớn nhất
Nền kinh tế thế giới vẫn “sống chung” với dầu mỏ theo cách khó cắt đứt. Những xung đột địa chính trị gần đây ở Trung Đông một lần nữa nhắc nhở chúng ta: chỉ cần eo biển Hormuz bị đe dọa, giá năng lượng toàn cầu lập tức rung chuyển. Nhiều quốc gia Trung Đông như Saudi Arabia, Iraq, Kuwait gần như dựa hoàn toàn vào dầu mỏ để tồn tại. Ngay cả những nước có nền kinh tế đa dạng hơn cũng lo ngại rằng cắt giảm đột ngột xuất khẩu dầu sẽ kéo theo suy thoái nghiêm trọng.
Như ông Claudio Angelo (Đài quan sát Khí hậu Brazil) nhận định: “Chúng ta không thể đóng cửa ngành nhiên liệu hóa thạch chỉ sau một đêm. Điều đó sẽ gây ra thảm họa kinh tế toàn cầu.”
Ngay cả ở Mỹ, khẩu hiệu “khoan đi, cứ khoan đi” vẫn còn sức hút mạnh mẽ. An ninh năng lượng và tăng trưởng kinh tế ngắn hạn thường thắng thế trước các mục tiêu khí hậu dài hạn.
Chính trị và sức mạnh của nhóm vận động hành lang
Công nghệ và tiền bạc không phải vấn đề lớn nhất – ý chí chính trị mới là thứ quyết định. Nhiều chuyên gia cho rằng Mỹ, Canada, Australia hoàn toàn có khả năng dẫn dắt chuyển đổi xanh, nhưng lợi ích chính trị nội bộ và áp lực từ cử tri thường khiến chính phủ chọn giải pháp an toàn trước mắt.
Ngành dầu khí là một trong những nhóm vận động hành lang mạnh nhất hành tinh. Trong ba thập kỷ qua, họ đã khéo léo trì hoãn, làm chậm và đôi khi bóp méo các chính sách khí hậu. Với nguồn lực tài chính khổng lồ và mạng lưới ảnh hưởng rộng, họ vẫn tiếp tục định hình chính sách ở cả cấp quốc gia lẫn quốc tế.
Bài toán tiền bạc: Ai sẽ trả chi phí?
Chuyển đổi năng lượng đòi hỏi hàng nghìn tỷ USD để xây dựng hạ tầng mới, hỗ trợ công nhân dầu khí chuyển nghề, và giúp các nước đang phát triển theo kịp. Đến nay, thế giới vẫn chưa tìm được tiếng nói chung về cách chia sẻ khoản chi phí khổng lồ này.
Tuy nhiên, không phải mọi thứ đều u ám. Năng lượng tái tạo đang tăng trưởng ấn tượng: năm 2025 đã chiếm gần một nửa công suất điện toàn cầu. Trung Quốc dẫn đầu về điện mặt trời và gió, Pakistan cũng bùng nổ mạnh mẽ. Tại Mỹ và Australia, điện tái tạo giúp giảm chi phí điện cho người dân ở nhiều khu vực, chứng minh chuyển đổi không chỉ khả thi mà còn có lợi về kinh tế.
Kết luận
Việc “chia tay” nhiên liệu hóa thạch không còn là vấn đề công nghệ nữa, mà là vấn đề quyết tâm và hành động. Cam kết đã có, khoa học đã rõ, và năng lượng sạch đang ngày càng rẻ và hiệu quả. Thách thức lớn nhất bây giờ nằm ở khả năng các chính phủ và doanh nghiệp vượt qua sức ì của lợi ích cũ để thực hiện chuyển đổi một cách công bằng và quyết liệt.
Thế giới không thiếu giải pháp. Điều còn thiếu là tốc độ và sự dũng cảm cần thiết.
Tỷ lệ win đạt 88,44%
Âm trạng thái chưa tới 1% (0.54%)
Tăng trưởng tài khoản đạt 66,72%
Tham gia cộng đồng GLĐT để được cài đặt và trải nghiệm xem thông số chi tiết
